Stichting Bezinning Orgaandonatie SBO
Header

Orgaandonatie: doodgewoon?

april 17th, 2015 | Posted by admin in Stervensproces

De politieke en medische druk om te komen tot een Actief Donor Registratiesysteem (ADR) neemt toe. In Trouw van 4 april noemt Martin Buijsen vasthouden aan het huidige registratiesysteem immoreel en schending van mensenrechten. Volgens Patrick van Schie, directeur Telders-stichting, is echter het grondrecht op onaantastbaarheid van het lichaam in het geding. Buijsen verwerpt wèl propaganda en lokkertjes om mensen orgaandonor te laten worden. Hij bepleit objectieve, zakelijke voorlichting. Dààrmee stemt Ari van Buuren, adviseur van de Stichting Bezinning Orgaandonatie (SBO), in. Binnen zulke voorlichting dient dan meer aandacht voor het stervensproces te zijn zodat elke burger bewuster kan kiezen om al of geen donor te worden.

© Ari van Buuren, 15 april 2015

Zuster dood

In de Middeleeuwen leerde men stervenskunst (ars moriendi). Destijds was men zich meer de sterfelijkheid bewust, de dood was geen taboe. Exemplarisch is het sterven van Franciscus van Assisi. Blind geworden laat hij zich voorlezen uit het Johannesevangelie, toen Jezus wist dat zijn doodsuur gekomen was. Aan zijn Zonnelied voegt hij een strofe toe over ‘Zuster Dood’. Hij zegent Assisi en dicteert brieven en zijn testament vol zelfreflectie en stimulansen voor zijn broeders. Als zijn einde nadert wil hij naakt op Moeder Aarde gelegd worden om Zuster Dood te ontmoeten. Zingend sterft hij. Sterven was toen gemarkeerd en geritualiseerd. De monniken van Cluny ontwikkelden stervensmuziek. Tenslotte liet de stervende mens gevoelens los van schuld, van hoogmoed en van hechting aan alles wat voorbij gaat.

Sinds 1965 worden opvallende en tegenstrijdige kantelingen manifest in het omgaan met sterven en dood. In ongekende mate wordt de taboeïsering van de dood getransformeerd maar anderzijds gecontinueerd.

Orgaandonatie en stervensproces

In 1968 is het Hersendoodcriterium geformuleerd ter legalisering van orgaantransplantatie. Rond 1969 komt het hiv-virus de wereld binnen. In 1969 publiceert Elisabeth Kübler-Ross ‘Lessen voor levenden – gesprekken met stervenden’. Zij was de originator van stervensbegeleiding, rouwverwerking en hospicezorg. Medische en theologische studenten waren haar eerste leerlingen. Van haar en van het Hooglied leerde ik dat de passie van liefde, leven en dood enerlei is: ‘Sterk als de dood is de liefde’.

Een vernieuwend omgaan met de dood en uitvaartrituelen ontstaat in de homo-scene met haar verwerking van de aidsepidemie. Hieraan levert Pater Jan van Kilsdonk een onvergetelijke bijdrage. Sinds 1992 verspreidt ‘Het Tibetaanse boek van leven en sterven’ van Sogyal Rinpoche zich wereldwijd.

Zo ontstond een nieuwe ‘ars moriendi’: een doorleefd proces van het sterven. Het goede sterven (‘eu-thanasie’) wordt opnieuw geleerd. Dit geschiedt met name in de hospicezorg. Over het ziekte- en stervensproces van een geliefde schreef ik zelf het ervaringsboek ‘De passie van leven, liefde en dood’ (2009). In dit alles gaat het om end-of-life care, ook aan de orde op IC-afdelingen.

Anderzijds versterkt de orgaantransplantatiewetenschap meer dan ooit het taboe op de dood. Deze medisch-technische hoogstand representeert een ultiem protest tegen de sterfelijkheid. De politieke, medische en morele pressies om te komen tot een Actief Donorregistratiesysteem, teneinde ‘doodgewoon’ een optimaal aantal organen te oogsten vertroebelen een onder ogen kunnen zien van het stervensproces. Is zomaar en tegen elke prijs verder leven het devies? Wordt Zuster Dood nog met eerbied, onthaasting en overgave begroet?

Intussen is medisch-wetenschappelijk en ethisch gezien het hersendoodcriterium toe aan herijking. Het is toch geen dogma? Het lijkt steeds minder houdbaar. Voor zulke overwegingen is nauwelijks ruimte in het concept en de praktijk van orgaantransplantatie. Het stervensproces van de donor dreigt in die context bijna te worden geminimaliseerd. De kwaliteit van leven en sterven wordt veronachtzaamd in kwantitatief denken en handelen.

Wie dit alles doordenkt en doorleeft zal helderder dan ooit kunnen kiezen om wel of geen donor te worden. Beide gewetensvol gemaakte keuzes verdienen als zodanig respect.

De cirkel van leven en sterven

Franciscus was creatief in het ritueel vormgeven van zijn eigen ‘ars moriendi’. Parallel aan de secularisatie, de aidsepidemie en de multiculturalisering ontwikkelden zich innovatieve ritualiseringen. Nieuw te ontwikkelen rituelen kunnen beslissingen om al of geen donor te worden markeren en ondersteunen.

Kübler-Ross actualiseerde eeuwenoude wijsheidstradities in een nieuwe thanatologie: bewuste omgang met sterven, dood en rouw. Het begrip thanatologie is in 1901 geïntroduceerd door de Russische microbioloog en Nobelprijswinnaar Ilya Mechhnikov. De eerst meer biologisch-forensisch bepaalde thanatologie ontwikkelde zich later in psychologische zin. Therese Schroeder-Sheker herontdekte de stervensmuziek uit Cluny en initieerde muziek-thanatologie. In hospices is muziektherapie een integraal bestanddeel van de zorg. De studie ‘Urgentiegeneeskunde en de dood’ (Bierens e.a., 2007) stelt dat urgentie-geneeskunde baat heeft bij een vernieuwde ars moriendi en thanatologie. Dat is voorbij aan taboeïsering van de dood en het kan spirituele wijsheidstradities integreren.

Het verkennen van het stervensproces in relatie tot orgaandonatie, waarmee de Stichting Bezinning Orgaandonatie begonnen is, is het gaan van thans nog nauwelijks gebaande wegen. Dat is de opmaat van het pioniersboek ‘Een andere kijk op orgaandonatie’ (2014) van SBO-adviseur Ineke Koedam. Daarin worden diverse spirituele visies vertolkt.

De dialoog moet meer op gang komen. De SBO stimuleert het maatschappelijk debat en expertseminars van voor- en tegenstanders van orgaandonatie, uit diverse disciplines en levensbeschouwingen.

Dit alles kan leiden tot een verdiept benaderen van de essentiële kern, de cirkel van leven en sterven.

Ari van Buuren is theoloog, interreligieus consulent en gestalttherapeut.

You can follow any responses to this entry through the RSS 2.0 You can leave a response, or trackback.

Leave a Reply

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

  • Terugbelverzoek

  • Aanbevolen

    Abele Reitsma over orgaandonatie

    Abele Reitsma over orgaandonatie

    Family7 interviewt Abele Reitsma over orgaandonatie in het programma Uitgelicht. Een interview voorbij ja of nee, voor of tegen: “Orgaandonatie en transplantatie vind ik heel mooi en knap, maar tegelijk onnatuurlijk.

  • Onderzoek en kennisoverdracht op basis van respect

    De Stichting Bezinning Orgaandonatie (SBO) bevordert onderzoek en kennisoverdracht inzake:

    ► sociale, psychologische, ethische, medische en juridische aspecten van orgaandonatie en transplantatie,
    ► het bewustzijn gedurende het stervensproces en de behoeftes van stervenden,
    ► het hersendoodcriterium,
    ► ervaringen van mensen die een donororgaan hebben ontvangen en
    ► ervaringen van mensen die bij leven een orgaan hebben afgestaan.

    Op basis van voortschrijdende kennis en techniek wil SBO een evenwichtig wetenschappelijk en juridisch klankbord bieden voor een periodieke herijking van de medische en maatschappelijke uitgangspunten van orgaandonatie waaronder medische protocollen, keurmerken en certificeringen en met name het hersendoodcriterium.

    SBO organiseert symposia en expertseminars om kennis en bewustwording onder zowel professionals als het publiek te vergroten.

    Uitgangspunt bij dit alles is het respect voor donoren, naaststaanden en ontvangers en hun respectievelijke materiële en immateriële behoeftes.

    In plaats van werving op basis van marketingcommunicatie, kiest SBO voor een individuele, vrije, bewuste en weloverwogen keuze van burgers op basis van evenwichtige, objectieve informatie met voldoende diepgang.

  • Categorieën